Mark Schrader, april 2008
Wel of geen literatuur?
“Mark Schrader – Het Baarnsch Lyceum”
April 2008
‘Ik word ongeduldig van het feit dat je als schrijver wordt gemeten met maatstaven die je zelf helemaal niet nastreeft’
‘Waarom staat er op uw boeken literaire thriller? De boeken die u schrijft vallen toch niet onder de literatuur?’
Dit soort vragen is dagelijkse kost voor schrijfster Simone van der Vlugt. Haar boeken zijn ongekend populair, ook bij scholieren. De discussie of haar boeken wel of geen aanspraak maken op de term ‘literatuur’ heerst al vanaf haar eerste literaire thriller, ‘De Reünie’.
Mark Schrader sprak met Simone van der Vlugt over het literaire gehalte in haar boeken. Hierin reageert zij op de belangrijkste vragen en rekent af met de oneindig durende discussie.
Wat is nu eigenlijk het verschil tussen literatuur en lectuur?
‘Dat is een punt waarover je nog jaren kunt blijven discussiëren. Vooral met lezingen en op scholen krijg ik vaak te horen waarom de term ‘literaire thriller’ op mijn boeken staat. Deze term heeft die hele discussie in gang gezet. Vaak zetten scholieren mijn boeken ook op hun boekenlijst. Iedere leerkracht heeft zijn eigen definitie van wat literatuur is. De gangbare definitie van literatuur is proza dat tot nadenken stemt. Je leert er iets van, het taalgebruik is mooi, er komen metaforen in voor en de tekst is poëtisch.’
Is het voor U belangrijk dat uw boeken onder de term ‘literatuur’ worden verstaan?
‘Nee, dat is helemaal niet belangrijk voor mij. Voor mij is dat ook nooit een punt geweest. Alleen het wordt belangrijk gemáákt omdat ik er steeds op aan word gesproken. Dat komt natuurlijk omdat er ‘literaire thriller’ op de omslag staat. Dat is het beleid van de uitgeverij. De een schrijft echt literatuur met een dubbele laag en metaforen. Een ander kan menselijke verhoudingen juist weer heel goed schetsen. Jammer genoeg wordt er op bepaalde punten van die definitie meer nadruk gelegd dan op andere. En voldoe je daar niet aan, dan wordt er meteen gezegd dat het geen literatuur is. Terwijl het boek zijn kwaliteit evengoed wel heeft.’
Als U aan het schrijven bent, heeft U dan het idee dat u literatuur aan het schrijven bent?
‘Literatuur in de gangbare betekenis van het woord, zeer poëtisch schrijven, streef ik niet na. Wat ik wel nastreef, is verzorgd Nederlands schrijven. Zo wil ik bijvoorbeeld niet drie of vier keer hetzelfde woord in een alinea terug laten komen. Af en toe gebruik ik wel eens een metafoor, maar dat doe ik ook niet om de vijf regels. Verzorgd taalgebruik is voor mij ook een vorm van literatuur. Alleen is dat niet de definitie die er tegenwoordig aan gegeven wordt. Die gaat nog verder, en ik denk dat ik daar niet aan voldoe. Maar dat is ook niet wat ik nastreef. Ik schrijf namelijk thrillers.’
Wat is dan het verschil tussen literatuur en literaire thrillers?
‘Literatuur en literaire thriller zijn twee verschillende dingen. Een literaire thriller moet de spanning voorop hebben staan en moet een goed verhaal verteld worden. Met daarbij natuurlijk ook aandacht voor verzorgd Nederlands. Dan kan je spreken van een literaire thriller, maar niet van literatuur! En dat is dus waar de hele discussie mank loopt en mensen elkaar niet meer begrijpen. Een literaire thriller is geen literatuur, maar is wel literair in zijn soort. Er verschijnen ook thrillers waarvan ik denk: die kan je bijna als literatuur beschouwen. Dat gaat vaak weer ten koste van het thrilleraspect en dat is dus wat ik absoluut niet wil. Bij mij staan het verhaal en de spanning voorop.’
Was de discussie ook al gaande bij uw jeugdboeken?
‘Die discussie was toen er inderdaad ook al. Het grappige is dat er niet op de omslag ‘literair jeugdboek’ staat. Maar in recensies staat wel: ‘Het verhaal is wel spannend en Van der Vlugt kan goed problemen schetsen en ze neemt haar publiek serieus, alleen jammer dat het taalgebruik niet zo literair is.’ Ik heb toch ook nooit beweerd dat het literaire boeken zijn! Het wordt aldoor langs die meetlat gelegd. Alsof het vertellen van een fijn verhaal van minder belang is dan het taalgebruik. Daar verzet ik me hevig tegen. Het is vervelend als je jezelf steeds weer moet verdedigen. Ik merk nu aan mezelf dat ik dat ook steeds minder doe. Ik zeg gewoon dat diegene gelijk heeft en dat mijn boek geen literatuur. Dan is de discussie direct afgelopen. Ik word ongeduldig van het feit dat je als schrijver wordt gemeten met maatstaven die je zelf helemaal niet nastreeft.’
Wat wilt u bereiken met uw boeken?
‘Niets. Ik hoef er niet persé iets mee te bereiken. Ik schrijf omdat ik het zelf heel leuk vind om in een andere werkelijkheid te stappen. Net zoals mensen graag een boek pakken of naar een film kijken. Dan stap je ook even in een andere werkelijkheid. Je leeft helemaal met het verhaal mee, daarna is het klaar. Dat is prettig en dat is ook precies het leuke aan schrijven: je hebt er een wereld bij. Die wereld wil ik op papier brengen en op het moment dat het gelukt is en het verhaal er staat, is heel bevredigend. Vooral als het boek in de winkel ligt en je merkt dat andere mensen ook graag in jouw werkelijkheid willen stappen. Ik heb er geen ander doel mee dan mezelf en anderen te vermaken. Als je dat goed doet is het boek wel meer dan een verhaal dat je van A naar Z voert.
Eigenlijk is ‘Blauw water’ een verkapte aanklacht tegen het tbs-systeem. Als je over actualiteiten schrijft, wordt dat vaak als maatschappijkritiek gezien. Vervolgens zegt men dat het verhaal niet genoeg is uitgebouwd om als een soort manifest gezien te worden. Maar dat ís het ook helemaal niet! Dan zou ik het wel anders aangepakt hebben. Het blijft een boek, een thriller. De spanning en het verhaal staan voorop. Er zijn alleen nog wat dingetjes doorgestrooid.’
U ligt er niet wakker van als de term ‘literaire thriller’ wordt vervangen door de term ‘thriller’
‘Als ze morgen besluiten om op alle boeken alleen ‘thriller’ te zetten vind ik dat niet erg, maar ‘psychologische thriller’, zou ik een betere term vinden. Mijn boeken gaan over menselijke verhoudingen, menselijke drijfveren, wat er omgaat in iemands hoofd. Ik denk dat die term de lading beter zou dekken. De eindeloze discussie over wel of geen literatuur is dan ook direct opgelost. Maar er mag van mij ook literaire thriller op blijven staan. Ze zijn namelijk literair in hun soort.’
